وبلاگ
اهمیت صدای طبیعی برای کاربران سمعک و متخصصان شنوایی‌شناسی
نویسندگان: Jan Ziegler, MSc :؛ Laura Winther Balling, PhD؛ Dana Helmink, AuD
مقدمه
تولیدکنندگان سمعک اغلب از صدای طبیعی صحبت می‌کنند، بدون آنکه مشخص کنند چه عواملی باعث طبیعی‌بودن صدا می‌شوند و این ویژگی دقیقاً چگونه به کاربران سمعک کمک می‌کند. در این مقاله، مجموعه‌ای از پارامترهای مهم برای متخصصان شنوایی‌شناسی بررسی می‌شود که هنگام اهمیت‌داشتن صدای طبیعی برای بیمار باید مورد توجه قرار گیرند. داده‌های حاصل از پیمایش گسترده کاربران نشان می‌دهد این پارامترها چگونه بر سازگاری کاربران با سمعک، تجربه روزمره آن‌ها و عملکرد بالینی متخصصان شنوایی‌شناسی تأثیر می‌گذارند.
هدف اصلی سمعک‌های ویدکس، ارائه صدایی چنان طبیعی است که فرد تا حد امکان کمتر متوجه کم‌شنوایی خود شود. این هدف حاصل یک فلسفه صوتی منسجم و انتخاب‌های فناورانه مستمر در راستای تحقق آن است. در این مقاله، فناوری‌های مؤثر بر طبیعی‌بودن صدا و اهمیت آن‌ها برای کاربران سمعک و متخصصان شنوایی‌شناسی بررسی می‌شوند.
فناوری‌های مؤثر بر صدای طبیعی
همان‌طور که می‌دانیم، سمعک‌های دیجیتال صدا را از طریق میکروفون دریافت می‌کنند، آن را از سیگنال آنالوگ به دیجیتال تبدیل می‌کنند، سپس سیگنال را پردازش و تقویت می‌کنند و در نهایت، پس از تبدیل مجدد به سیگنال آنالوگ، آن را از طریق گیرنده به گوش می‌رسانند.
ازآنجاکه این فرایند شامل چندین مرحله است، طبیعی‌بودن صدای تقویت‌شده و میزان وفاداری آن به سیگنال اصلی باید در تمام مراحل مورد توجه قرار گیرد. از مهم‌ترین عوامل در این زمینه می‌توان به محدوده دینامیکی خطی ورودی و نرخ نمونه‌برداری اشاره کرد. مقادیر بالاتر در این دو شاخص، در محدوده عملکرد مناسب دستگاه، امکان بازنمایی دقیق‌تر و کامل‌تر سیگنال را فراهم می‌کنند و به کاهش اعوجاج در سطوح بالای ورودی کمک می‌کنند.
عامل مهم دیگر، بانک فیلتر سمعک است. بانک فیلتر، سیگنال صوتی را به چندین باند فرکانسی تقسیم می‌کند تا پردازش‌های بعدی، از جمله فشرده‌سازی و کاهش نویز، روی آن انجام شوند.
در این زمینه، تفاوت مهمی میان بانک‌های فیلتر مبتنی بر حوزه فرکانس و بانک‌های فیلتر مبتنی بر حوزه زمان وجود دارد. روش‌های مبتنی بر حوزه فرکانس ممکن است از تعداد زیادی باند فرکانسی استفاده کنند، اما در مقابل، تأخیر پردازش بیشتری ایجاد کنند. در روش‌های مبتنی بر حوزه زمان، می‌توان با تأخیر کمتر از باندهای باریک‌تر در فرکانس‌های پایین و باندهای پهن‌تر در فرکانس‌های بالا استفاده کرد.
ویدکس از بانک‌های فیلتر مبتنی بر حوزه زمان استفاده می‌کند؛ زیرا طراحی این فیلترها از نظر عملکرد با فیلترهای شنوایی در حلزون گوش شباهت دارد و تأخیر کمتر سمعک به رسیدن سیگنالی خالص‌تر به پرده گوش کمک می‌کند.
این موضوع به‌ویژه در قالب‌های دارای وِنت اهمیت دارد؛ زیرا صدای تقویت‌شده سمعک با صدای مستقیم محیط که از طریق وِنت وارد گوش می‌شود، ترکیب می‌گردد. اگر صدای تقویت‌شده با تأخیر به گوش برسد و با صدای مستقیم هم‌زمان نباشد، ممکن است آثار صوتی قابل‌شنیدن و نامطلوب ایجاد شود.
بنابراین، توجه به تأخیر پردازش در کاربران دارای کم‌شنوایی خفیف تا متوسط اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا این افراد ممکن است با سمعک‌هایی که از بانک فیلتر حوزه زمان و تأخیر کمتر استفاده می‌کنند، تجربه صوتی بهتری داشته باشند.
نقش فشرده‌سازی و پردازش سیگنال
علاوه بر انتخاب‌های بنیادی در طراحی سمعک، روش تقویت و پردازش سیگنال نیز بر طبیعی‌بودن صدا تأثیر می‌گذارد. یکی از عوامل مهم در این زمینه، فشرده‌سازی آهسته (Slow Compression) است که می‌تواند به ایجاد صدایی طبیعی‌تر کمک کند.
مجموعه گسترده‌ای از پژوهش‌ها که توسط Windle و همکاران مرور شده است، نشان می‌دهد فشرده‌سازی آهسته باید گزینه پیش‌فرض مناسبی برای بسیاری از کاربران سمعک، به‌ویژه افراد مبتلا به کم‌شنوایی مرتبط با افزایش سن، در نظر گرفته شود.
به همین ترتیب، میکروفون‌های جهت‌دار و الگوریتم‌های کاهش نویز باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که ضمن افزایش تمرکز بر سیگنال موردنظر، آگاهی فرد از صداهای محیط اطراف نیز حفظ شود.
اهمیت تنظیم اختصاصی برای هر کاربر
اگرچه انتخاب‌های طراحی سمعک نقش مهمی در طبیعی‌بودن صدا دارند، کیفیت صوتی مطلوب صرفاً با بررسی ویژگی‌های خود دستگاه حاصل نمی‌شود. صدا باید برای هر کاربر به‌صورت اختصاصی مناسب باشد. این فرایند از انتخاب و تجویز بهره‌ای متناسب با آستانه‌های شنوایی فرد آغاز می‌شود، اما به همین مرحله محدود نیست.
در تنظیم اولیه سمعک باید تأثیر وِنت و رزونانس‌های اختصاصی گوش فرد نیز در نظر گرفته شود. یکی از روش‌های بررسی این موضوع، استفاده از اندازه‌گیری‌های داخل گوش واقعی (Real-Ear Measurements) است.
در سمعک‌های ویدکس، الگوریتم‌های TruAcoustics از همان مرحله تنظیم اولیه برای برآورد تفاوت‌های آکوستیکی گوش افراد استفاده می‌کنند. این الگوریتم‌ها میزان ورود صدای مستقیم به گوش، میزان خروج صدای تقویت‌شده و نقش رزونانس‌های مجرای گوش در بهره درج‌شده را برآورد می‌کنند.
علاوه بر این، Sensogram آستانه‌های شنوایی را با قرارداشتن سمعک در گوش و با استفاده از مبدلی اندازه‌گیری می‌کند که در استفاده روزمره نیز صدای تقویت‌شده را ارائه خواهد داد. هدف این است که تنظیمات اولیه تا حد امکان با ویژگی‌های شنوایی فرد متناسب باشند.
شخصی‌سازی صدا در زندگی روزمره
خارج از محیط کلینیک نیز بهترین کیفیت صدا برای هر فرد و هر موقعیت متفاوت است. این تطبیق تا حد زیادی می‌تواند از طریق طبقه‌بندی محیط‌های صوتی و تغییر خودکار پردازش سمعک انجام شود. بااین‌حال، حتی یک سیستم طبقه‌بندی پیشرفته نیز نمی‌تواند در تمام شرایط، قصد دقیق شنیداری کاربر را تشخیص دهد.
به همین دلیل، متخصص شنوایی‌شناسی باید ابزارهایی را در اختیار کاربر قرار دهد که امکان شخصی‌سازی صدا را فراهم کنند. کنترل صدا و برنامه‌های شنیداری از ابزارهای پایه هستند؛ اما امکانات پیشرفته‌تری نیز وجود دارند.
برای مثال، اپلیکیشن سمعک ویدکس از قابلیت My Sound استفاده می‌کند که با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، بر اساس ترجیحات اعلام‌شده کاربر در موقعیت‌های مشخص، تنظیمات صوتی پیشنهادی ایجاد می‌کند. این قابلیت به کاربر کمک می‌کند در شرایط مختلف، صدای مناسب‌تری برای خود انتخاب کند و کنترل بیشتری بر تجربه شنیداری روزمره‌اش داشته باشد.
اهمیت صدای طبیعی از دیدگاه کاربران
برای بررسی تأثیر طبیعی‌بودن و کیفیت صدا بر کاربران، پیمایشی با مشارکت ۳٬۸۷۷ کاربر سمعک انجام شد. اطلاعات این پیمایش از طریق سامانه Enalyzer جمع‌آوری و در سپتامبر ۲۰۲۳، هنگام استفاده کاربران از اپلیکیشن Widex Moment، در اختیار شرکت‌کنندگان بالقوه قرار گرفت.
در میان پاسخ‌دهندگان، ۹۴ درصد اعلام کردند که از دو سمعک استفاده می‌کنند. همچنین ۵۳ درصد سمعک فعلی خود را نخستین سمعکشان معرفی کردند و ۴۷ درصد پیش‌تر تجربه استفاده از سمعک‌های دیگر را داشتند.
حدود ۷۵ درصد کاربران سمعک خود را بر اساس توصیه متخصص شنوایی‌شناسی تهیه کرده بودند؛ ۱۶ درصد از میان چند گزینه، ویدکس را انتخاب کرده بودند و ۹ درصد نیز پیش از مراجعه برای دریافت مشاوره، تصمیم گرفته بودند سمعک ویدکس تهیه کنند.
یکی از پرسش‌های اصلی پیمایش این بود: «کیفیت صدای سمعک برای شما تا چه اندازه اهمیت دارد؟»
نتایج نشان داد ۹۴ درصد پاسخ‌دهندگان کیفیت صدای سمعک خود را بسیار مهم یا فوق‌العاده مهم می‌دانستند. این یافته نشان می‌دهد کیفیت صدا و طبیعی‌بودن آن باید از ملاحظات اساسی در انتخاب سمعک و تنظیم آن باشند.
رضایت از طبیعی‌بودن و کیفیت صدا
در بررسی رضایت کاربران از سمعک‌های فعلی ویدکس، نتایج زیر به دست آمد:
- ۸۸ درصد از طبیعی‌بودن صدای سمعک خود رضایت داشتند.
- ۹۰ درصد از کیفیت صدای سمعک خود رضایت داشتند.
- ۸۸ درصد رضایت کلی خود از سمعک را اعلام کردند.
رضایت کلی شامل مجموعه گسترده‌تری از ویژگی‌هاست؛ بااین‌حال، نتایج نشان داد این رضایت با ارزیابی کاربران از کیفیت و طبیعی‌بودن صدا ارتباط نزدیکی دارد. بیش از ۹۰ درصد ارزیابی‌های رضایت کلی با ارزیابی کاربران از کیفیت صدا در یک سطح قرار داشت یا حداکثر یک درجه اختلاف داشت.
این نتایج بر اهمیت کیفیت صدا در تجربه کلی استفاده از سمعک تأکید می‌کنند.
شخصی‌سازی صدا و سازگاری آسان‌تر با سمعک
به دلیل تفاوت‌های فردی در توانایی شنوایی، آناتومی گوش، نیازهای شنیداری روزمره و ترجیحات شخصی، صدای طبیعی باید متناسب با هر فرد تنظیم شود. این شخصی‌سازی در کنار توجه به طبیعی‌بودن صدا می‌تواند به رضایت بیشتر و سازگاری آسان‌تر با سمعک کمک کند.
سازگاری با سمعک یکی از مراحل مهم تجربه کاربر است و می‌تواند بر روند پیگیری‌های بالینی نیز تأثیر بگذارد. کاربرانی که راحت‌تر با صدای سمعک سازگار می‌شوند، ممکن است برای رسیدن به تجربه شنیداری مطلوب به مراجعات اصلاحی کمتری نیاز داشته باشند.
در پیمایش کاربران، از شرکت‌کنندگان پرسیده شد که آیا با این عبارت موافق‌اند: «عادت‌کردن به صدای سمعک ویدکس برای من آسان بود.»
نتایج نشان داد:
- ۷۴ درصد با این عبارت موافق بودند.
- ۱۴ درصد نه موافق بودند و نه مخالف.
- ۱۲ درصد مخالف بودند.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که بیشتر پاسخ‌دهندگان، سازگاری با صدای سمعک خود را آسان ارزیابی کرده‌اند. نویسندگان احتمال می‌دهند تنظیم دقیق و اختصاصی صدا در سمعک‌های ویدکس در این تجربه نقش داشته باشد.
همچنین، پیمایشی با مشارکت ۲۴۶ متخصص شنوایی‌شناسی، تعداد کمتر مراجعات پیگیری طی شش ماه پس از تنظیم سمعک را برای ویدکس در مقایسه با چند برند دیگر گزارش کرده است. البته تعداد مراجعات پیگیری می‌تواند تحت تأثیر عوامل متعددی باشد و نمی‌توان این تفاوت را صرفاً به یک ویژگی فناوری نسبت داد. بااین‌حال، نویسندگان، توجه مستمر به طبیعی‌بودن صدا و شخصی‌سازی تنظیمات را از عوامل احتمالی مؤثر می‌دانند.
اهمیت بالینی برای همکاران محترم شنوایی‌شناس
کیفیت و طبیعی‌بودن صدا باید یکی از معیارهای اصلی در انتخاب سمعک و ارزیابی نتیجه توانبخشی شنوایی باشد. در تنظیم بالینی، علاوه بر تطبیق بهره با آستانه‌های شنوایی، لازم است اثر وِنت، تأخیر پردازش، فشرده‌سازی و ویژگی‌های آکوستیکی گوش نیز بررسی شوند. در قالب‌های دارای وِنت، تأخیر پردازش بیش از حدود یک میلی‌ثانیه می‌تواند موجب ترکیب نامطلوب صدای تقویت‌شده با صدای مستقیم و ایجاد آثار صوتی قابل‌شنیدن شود. همچنین، اندازه‌گیری‌های داخل گوش واقعی و ارزیابی آستانه‌های شنوایی در محل گوش می‌توانند به بهینه‌سازی تنظیم کمک کنند. در نهایت، استفاده از ابزارهای شخصی‌سازی صدا و دریافت بازخورد بیمار در موقعیت‌های واقعی شنیدن، به متخصص کمک می‌کند تنظیمات را بر اساس نیازهای فردی اصلاح کند. این اقدامات می‌توانند به بهبود تجربه شنیداری و سازگاری کاربر کمک کنند؛ هرچند نتایج پیمایش‌های گزارش‌شده به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که یک فناوری مشخص علت مستقیم رضایت بیشتر یا کاهش مراجعات پیگیری است.
منبع علمی
Ziegler, J., Balling, L. W., & Helmink, D. (2024). The Importance of Natural Sound for Hearing Aid Users and Clinicians. The Hearing Review, June 2024, pp. 20, 22–23.